Donanmamızda Tepe Sınıfına İhtiyacımız Var!

Denizciler gemilerinin ruhlarının gemilerinin baş armalarında yaşadıklarına inanırlardı. Gemiler isimlerini ise genellikle baş arması kullanan ülkelerde geminin baş armasının şeklinden almaktaydı. Geminin baş arması Tanrıça Athena ise geminin ismini Athena olması gibi. Baş arması kullanmayan ülkelerde ise bu geminin diğer ayırt edici özelliklerinden almaktaydı. Özellikle isim verilmeye başlanmadan önceki dönemlerde Yusuf Alperen Aydın hocanın Sultanın Kalyonları kitabında belirttiği gibi Osmanlı kalyonlarının kıç süslemeleriyle anıldıkları bilinmekte. Kıçı yeşil, kıçı gül oymalı, kıçı aslanlı gibi. Sanayi Devrimi sonrasında ise gemilerde isim kullanımında önceki zaferlere, önemli lider ve komutanlara, kritik öneme sahip şehirlere atıflar yapıldığını görmekteyiz.

Donamalar tek başına bir ateş gücünden ziyade bir diplomasi aracı ve caydırıcı güç olarak kullanılmışlardır. Bir liman ziyaretine ya da ültimatom vermeye gönderilen bir savaş gemisinin bu göreve gönderilirken geminin ateş gücünün yanında isminin taşıdığı mesajda dikkate alınmaktadır. Diğer yandan baskınlarda kullanılan gemilerin isimleri de mesaj verme amacı taşıyabilmektedir. 1877 – 1878 Osmanlı- Rus Savaşı (93 Harbi) sırasında Ruslar tarafından Karadeniz’de kullanılan torpidobotlardan üçünün isimleri Çeşme, Sinop ve Navarin’di. Bu üç Osmanlı şehrinin limanları Osmanlı Filosunun Rus Filosu ve aralarında Rus gemilerinin olduğu filolar tarafından yok edilmesine şahit olmuşlardı. 1915’te Odessa açıklarında mayına çarparak sığlıkta batan Mecidiye kruvazörüne Ruslar ele geçirip tekrar yüzdürdüğünde Prut, İtalya tarafından teslim Edilmeyen Hamidiye’nin ikizi Drama kruvazörüne Libya adı verilmişti. Prut Nehri Osmanlı ile Rusya arasında doğal bir sınır teşkil ediyordu. Libya ise İtalya tarafından Osmanlı toprağıyken işgal edilmişti.

Yukarıda yazdığım örnekler hasımlarımızın bize karşı mesaj vermek için gemilerine verdiği isimlere örneklerdi. Geçmiş filo envanterlerini kurcaladıkça daha çok isim göreceğimiz şüphesiz. Aynı şekilde bizim tarafımızdan gemilerimize verilen sembolik isimlerde bulunmakta. Bunları kökeni Kurtuluş Savaşı öncesi ve sonrası olarak incelemek daha doğru olacaktır.

Kurtuluş savaşı öncesine atıf yapılan gemi isimleri kişi, savaş ve savaş alanları, geminin alınış şekline atıf olarak üçe ayrılmakta. Kişilerden örneklere başlayacak olursak Bunlar Barbaros Kardeşler (Hızır Reis, Oruç Reis), Turgut Reis, Uluç Ali Reis (Kılıç Ali Paşa), Burak Reis, Murat Reis. Bu reisler Akdeniz’de özellikle İtalyan ve İspanya’ya karşı mücadele ettikleri için bu bölgede iyi tanınan ve halk deyimlerine konu olmuş kişiler olmaları bakımından güçlü kişilerdir. Yavuz ismi ve kelime anlamı hem de Yavuz Sultan Selim’e atıfla güçlü bir isimdi. Fatih ismi, Fatih Sultan Mehmet’e atıfla hem İstanbul’u alarak Ortodokslar hem de ölümünden hemen önce İtalya seferine hazırlanarak Katolikler için büyük bir tehditti.

Savaş ve savaş alanlarının kullanımı Çanakkale bölgesinde yoğunlaşmakla beraber Reisler dönemine atıflar da görmekteyiz. 18 Mart, Çanakkale, Gelibolu, Anafartalar, Preveze, Cerbe gibi.

Alınış şekline göre isimlendirilen gemilerde en önemli sınıf Muavenet-i Milliye Sınıfıdır. Donanma-i Osmani Muavenet-i Milliye Cemiyeti tarafından 1910 yılında sipariş edilen muhriplerin ödemeleri cemiyetin halktan topladığı bağışlarla yapıldığı için bu gemilere halkın göstermiş olduğu fedakarlığın unutulmaması adına Muavenet-i Milliye, Yadigar’ı Millet, Nümune-i Hamiyet ve Gayret-i Vataniye isimleri verildi. Daha sonra bu gemilerin isimleri sadeleşerek Muavenet ve Gayret olarak yaşadı.

Yazının buraya kadar olan kısmını uzunca bir girizgah olarak düşünebilirsiniz. Asıl anlatmak istediğim kısım Kurtuluş Savaşı sonrasından günümüze kadar olan süreçte gemilere verilen ve bir süre sonra filoda kendine yer bulamayan bazı önemli isimlere değinmek istememdir.

Kurtuluş Savaşı zaferle taçlanmış, Cumhuriyet kurulmuştu. Ülkenin her anlamda yeniden imar edilmesi gerekiyordu. 1924 yılında donanma programı meclis gündemini fazlasıyla meşgul ediyordu. Uzun süren tartışmaların sonucunda Osmanlı’dan devralınan filo ile bir çekirdek oluşturulacak ve bu çekirdek sipariş edilecek muhrip ve denizaltılar ile takviye edilecekti. Sipariş edilen ilk dört denizaltıya Kurtuluş Savaşı’nın önemli muharebelerinin isimleri verildi: Birinci İnönü, İkinci İnönü, Dumlupınar ve Sakarya. Muhriplere ise Kocatepe, Adatepe ve Zafer ismi verildi. 1936 yılında donanmanın Malta ziyaretinden avdette filo Pire Limanı’na bir ziyaret düzenledi ve Yunan Kralı Pire’de Yavuz muharebe kruvazörü’ne çıktı. Yavuz’un yanında I. İnönü ve Sakarya denizaltısı bulunuyordu. İlerleyen yıllarda Harp Filosu’na alınan muhriplere Tepe Sınıfı ismi verildi. İlk muhriplerde olduğu gibi Kocatepe, Adatepe ve Zafer’e ek olarak Tınaztepe, Yücetepe ve Savaştepe, Mareşal Fevzi Çakmak isimleri kullanıldı. Bu isimler günümüzde kullanılmıyorlar. Ben bunun büyük bir kayıp olduğunu düşünüyorum. Donanmada ismi Kurtuluş Savaşı yer adlarından ve muharebelerinden gelen sadece TCG Sakarya ve TCG I. İnönü denizaltıları kaldı. Yunanistan ile tansiyonun tırmanmaya devam ettiği bir dönemde tersanelerden yeni gemiler denize indirilmeye devam ederken tekrar bir Tepe Sınıfı’nın oluşturulmasının zaruri olduğu kanaatindeyim. Yunanistan’a “Küçük Asya Felaketi” dedikleri bizim zaferlerimizi tekrar hatırlatacak, varlık sebebimiz Kurtuluş Savaşı’mızı unutturmayacak isimlerin gemilerde yaşaması gerekmektedir. Henüz inşası başlamamış bir muhrip projesini hemen Tepe Sınıfı’na çevirebiliriz.

Bitirici darbe olan Dumlupınar Meydan Muharebesi’nin ismi her zaman filoda en gelişmiş teknolojiye sahip denizaltıya verilmiştir. Ne yazık ki üç denizaltıda talihsiz kazalar yaşadılar. 1953 yılında kaybedilen II. Dumlupınar olan D 6 borda numaralı TCG Dumlupınar’dan kurtulan 5 kişiden biri Üsteğmen Hasan Yumuk’tu. Yumuk III. Dumlupınar kazası sırasında Denizaltı Filosu Komutanlığı görevini deruhte ediyordu. Kendisinin yaşadığı acı tecrübeden dolayı resmi bir karar olmasa da artık denizaltılara Dumlupınar ismi verilemeye başlandı. Nasıl düşünürseniz öyle olurmuş. Bu lanet söylencesini kafamızda bitirip yeni bir Dumlupınar’ı filoya katabiliriz.

Uzun lafın kısası Kartaca Yıkılmalı, Küçük Asya Felaketini gözlerine sokmak için Tepe Sınıfı geri dönmelidir.